Klimaatcrisis als wereldoorlog – een perspectiefwisseling

 .

Hoe staat het met het leven op aarde? Volgens een recent rapport van het VN-milieuprogramma gaat het niet lukken om de wereldwijde klimaatopwarming onder de 1,5 graad te houden (1). Tegelijk zijn er tal van initiatieven om er iets aan te doen: van anders boeren tot duurzame energie en nog veel meer.

 

Hoe te duiden wat er gaande is? 

 

We zijn verwikkeld in een nieuwe wereldoorlog. Hoezo?

 

Ik stel voor om ons los te maken uit een louter antropocentrische blik op het wereldgebeuren en een Gaiaans perspectief in te nemen, dat wil zeggen: bekeken vanuit de aarde als omvattend ecosysteem (2). 

 

Vanuit dat perspectief zou je kunnen zeggen dat we met de huidige klimaatverandering en de crises die ermee gepaard gaan, verwikkeld zijn in een wereldoorlog (3). Hij is langzaam maar zeker tot ontbranding aan het komen. Het goede nieuws is dat we klimaatverandering ook als medestander zouden kunnen gaan zien.

 

Zeker, de huidige wereldoorlog is een heel andere dan de vorige twee. Om enkele belangrijke verschillen te noemen. Het aantal dodelijke slachtoffers is – nog steeds – niet te vergelijken. (Volgens schattingen kostte de tweede wereldoorlog zo’n 70 miljoen mensen het leven. De afgelopen vier jaar stierven in Europa ruim 200.000 mensen door extreme hitte (1).) Ander verschil: natuurgeweld maakt geen onderscheid tussen vriend en vijand. Een orkaan treft iedereen die op z’n weg komt; en dat geldt ook voor overstromingen, hittegolven en bosbranden.

 

Er zijn ook punten van overeenkomst. De ontwrichtingen zijn ingrijpend en de verwoestingen kolossaal, en dat overal in de wereld. (Dat klimaatverandering een mondiaal gebeuren is, behoeft geen nadere toelichting. Je hoeft slechts het wereldnieuws te volgen.) Ook betreft het een gebeuren waarin veel mensen niet voor rede vatbaar lijken zijn. Naast veel meelopers (uit ‘bewuste onwetendheid’ of onverschilligheid), zijn er ook de ontkenners, tot en met de mensen die de verwoestende uitwerking van klimaatverandering toejuichen: de aanhangers van een komende Eindtijd (4).

 

De vraag is: wie (of wat) is in dit conflict de vijand? Wie staan tegenover elkaar? Waaruit bestaat die wereldwijde strijd? En wat dient overwonnen te worden?

 

Waarschijnlijk is de neiging groot om de klimaatverandering tot vijand te verklaren. Ik zou er anders naar willen kijken. Klimaatverandering is de grootste medestander in de strijd die gaande is!

 

Welke strijd?

 

De kortste samenvatting: de huidige wereldoorlog is een strijd tegen levensvijandigheid. Levensvijandigheid? Zij toont zich in onachtzaamheid of disrespect voor wat leeft. Zij toont zich in (ernstige) misdragingen tegen natuur en mens, tegen biodiversiteit en leefbaarheid. Zij toont zich in blind gaan voor eigenbelang, zowel individueel als collectief.

 

Levensvijandigheid komt vooral naar voren in mentaliteiten en wereldbeschouwingen die slechts oog hebben voor de mens, of erger nog: voor een deelverzameling van de mensheid: de eigen soort of stam, dan wel elite. Het heil dat wordt nagestreefd kan zeer uiteenlopend zijn, van winstbejag en excessieve rijkdom tot en met verlossing van de ziel; hun gemeenschappelijke kenmerk is levensvijandigheid: het leven op aarde is ondergeschikt, een commodity, of slechts van waarde voor een ‘hoger’ doel.

 

Klimaatverandering maakt overduidelijk wat levensvijandigheid teweegbrengt. Zij is er een krachtige en onbarmhartige reactie op, en onontkoombaar. Klimaatverandering bestrijden zonder iets te doen aan de mentaliteit en wereldbeschouwing die haar teweegbrengen is zoiets als een om-zich-heen-grijpende brand bestrijden met het afsluiten van een verzekering tegen brandschade en het daarbij laten; de oorzaak, de brandstichter, wordt ongemoeid gelaten.

 

Wie houdt van het leven op aarde en het wil beschermen tegen onachtzaamheid, uitbuiting en vernietiging doet er dus goed aan om klimaatverandering als een van de belangrijkste medestanders te gaan beschouwen. In de strijd waarvoor? Voor een levenliefhebbend leven en dat in z’n meest globale zin, dat wil zeggen: alle leven inbegrepen.

 

En die strijd is niet hopeloos. Er zijn tal van welwillende mensen die het leven op aarde een warm hart toedragen. Ook zijn er tal van initiatieven, vaak kleinschalig, die proberen het tij te keren.

 

Waar is de wereldoorlog op uit? Op de overwinning! En wanneer is die overwinning behaald? Wanneer iedereen die een keuze kan maken – mensen dus – kiezen voor levenliefhebbend leven, zowel in houding en denken, als ook in doen en laten, en dat zowel individueel als ook collectief (politiek en bedrijfsleven inbegrepen).

 

Hoe de oorlog te voeren? Met welke middelen?

 

De grootste gewelddadigheid komt van onze almachtige medestander: klimaatverandering. De gevolgen van haar wereldwijde actie zijn enorm. Soms toont zij zich meedogenloos, andere keren kan haar optreden begrepen worden als een urgente aansporing. Bij een orkaan, bijvoorbeeld, of een hittegolf. De aansporing negeren betekent: er zal meer komen. 

 

Moeten wij mensen mee gaan doen in die mondiale gewelddadigheid? Mij lijkt van niet. Er is al geweld genoeg. Wat daarnaast nodig is: werken aan transitie naar een andere, milieu-, dier- en mensvriendelijke omgang met elkaar, zowel sociaal en politiek, als ook technologisch en economisch. En minstens zo belangrijk: een transitie in onze mentaliteit en wereldbeschouwing, met als gemene deler: een levenliefhebbend ethos. Je zou dit de naar-vrede-strevende kant van de huidige wereldoorlog kunnen noemen.

 

Aan de wereldoorlog die gaande is, kan ieder van ons dus bijdragen: het liefst vreedzaam, kritisch en creatief, met acties en met initiatieven (5).

 

Totdat de oorlog ten einde is, en alle (zelf)vernietigende levensvijandigheid overwonnen is!

 

Cruciaal is een omslag: klimaatverandering niet langer zien als tegenstander, maar als medestander, in het besef dat een radicaal andere mentaliteit en wereldbeschouwing nodig is, wil de klimaatcrisis ooit ten goede keren. Met als gevolg: in denken en handelen laten zien dat we van ons aller leven op aarde houden, en niet dood willen en lijden willen verminderen, ook van niet-menselijk leven. Wie of wat je liefhebt, wil je niet vernietigen, maar laten bloeien. En dat kan op heel veel manieren!

 

 

Noten:

 

.1) Enkele berichten:

1,5 gradendoel is gepasseerd station: ‘Er zijn geen goede scenario’s meer’ (NU.nl, 2-9-26)

https://www.nu.nl/jeroen-kraan/6408268/15-gradendoel-is-gepasseerd-station-er-zijn-nu-geen-goede-scenarios-meer.html?fbclid=IwY2xjawUFIT9wZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMGRCcjZ2SUZ4SW94ZjRma3pzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEe4RtPvXLxmH4H_R6IeXDF_J0s_WYjKLyFLVSi-BafNJO4EoGPyv4BnmON4Ac_aem_DCyo4oO0vk54ZiktozMjmA

 

Global heating will hit at least 1.8C, UN warns, and there are ‘no good outcomes’ (The Guardian, 2-9-26)

https://www.theguardian.com/environment/2026/sep/02/global-heating-warming-1-8c-best-case-scenario-un-united-nations-environment-programme-report?fbclid=IwY2xjawUGCjFwZG9mBWV4dG4DYWVtAjExAGJyaWQRMGRCcjZ2SUZ4SW94ZjRma3pzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEefUL_2q5xf2EV4UAv5tRgZx-iplLA80Nt0Gj9PknwbD0_DATHcnDKXsFnRfQ_aem_W0Aox30S7kasEJ7hj3n76A

 

.2) ‘Gaiaans’, van ‘Gaia’, Grieks voor ‘aarde’. Oftewel: ‘moeder natuur’.

Voor meer denkwerk over ‘Gaia’, verwijs ik naar: Bruno Latour, Oog in oog met Gaia. Acht lezingen over het Nieuwe Klimaatregime (Octavo, 2017).

‘Klimaatcrisis als wereldoorlog’ heeft verder geen link met Latour.

 

.3) Of betreft het eerder een wereldrevolutie? Een revolutie heeft de neiging te mislukken, dan wel te verzanden in terreur. Zal dit laatste ook het lot zijn van de klimaatcrisis?

 

.4) De opmars van eindtijdfascisme. De bizarre alliantie van technologie, fascisme en geloof (VPRO Tegenlicht, 30-8-26)

https://tegenlicht.vpro.nl/artikelen/onze-economische-blinde-vlek_jkzaxyf5z20

 

.5) Er is heel veel gaande, wat natuurvriendelijke initiatieven betreft. Een voorbeeldje:

‘Duurzame Dinsdag: een cao voor bijen, een fit bos en 13 andere initiatieven’ (HetKanWel, 8-9-22))

https://hetkanwel.nl/duurzame-dinsdag-bijzondere-initiatieven/

 

De ‘Nieuwe Spiltijd’ als hoopgevende, heuristische hypothese

 .

Op mijn manifest ‘Axialisme: participeren in een Nieuwe Spiltijd’ (19-8-26) kreeg ik een reactie van Arnold Ziegelaar, met de stelling dat ook utopisch denken een metafysica nodig heeft, wil het meer worden dan wensdenken. Voordat ik hierop inga, enkele opmerkingen over het project zelf.

 

Vooraf zij gezegd dat ik een Nieuwe Spiltijd eerst en vooral beschouw als een heuristische hypothese, bedoeld als hulpmiddel om te onderzoeken wat er gaande is en hoe verder. 

 

Stel we beschouwen de tijd waarin wij leven als een nieuwe Spiltijd, wat licht dan op? Wat toont zich dan, en hoe? Leidt het gezichtspunt tot nieuwe inzichten? Wat wordt mogelijk om zich voor te stellen? Vanuit welk verlangen? Dienen zich nieuwe vergezichten aan?

 

Met de Nieuwe Spiltijd als heuristische hypothese wil ik een conceptuele ruimte openen, waarin mogelijkheden denkbaar worden die anders ongedacht of onderbelicht blijven, waarin creativiteit – ook filosofische – wordt gestimuleerd, en waarin iets nieuws en hoopgevends de gelegenheid krijgt om zich te ontplooien. 

 

Is er werkelijk sprake van een Nieuwe Spiltijd? Zou kunnen. Het doet ertoe hoe je iets benoemt en welk kader je eraan geeft, om iets al dan niet voor mogelijk te houden. Zoals een concept iets denkbaar maakt, en daarmee ervaarbaar, zo zou een heuristische hypothese perspectieven kunnen openen, niet alleen voor denken, maar ook voor handelen. 

 

Is de ‘Nieuwe Spiltijd’ een utopie? Zou kunnen. Als horizon. In het besef dat een utopie nooit werkelijkheid zal worden, maar wel vensters opent in een duister geworden verblijf. Een utopie is vooral een experiment dat uitnodigt tot een vrij spel van verlangen, verbeelding en avontuurlijk denken. Wat levert het op om hetzelfde – namelijk de situatie waarin wij ons bevinden – anders te bekijken?

 

In eerste instantie zou ik het hele idee van een Nieuwe Spiltijd dus willen opvatten als een heuristische hypothese, die een conceptuele ruimte opent waarin een en ander in een nieuw licht komt te staan, inclusief verbeelding, creatieve opties en nieuwe perspectieven. Hoop vooral. 

 

Met het lanceren van een Nieuwe Spiltijd zou ik menselijke denkkracht, verbeelding én verlangen voluit willen ontketenen, en bevrijden uit alle pogingen om hen klein te houden, in te beperken of te ontmoedigen, of om hen in dienst te stellen van een productiviteit die uiteindelijk in ons aller nadeel is, richting afgrond. 

 

Denken, verbeelding en creativiteit: het zijn nog steeds mogelijkheden waarin wij mensen (kunnen) uitblinken, en – gevoed door verlangen – onmisbaar voor het vormgeven van een menswaardige en levenliefhebbende toekomst!

Amsterdam met al je mooie mensen

 .

 

AMSTERDAM MET AL JE MOOIE MENSEN

 

Je gekke en bravoure mensen

Je zonnige en treurige mensen

Je veelkleurige en vreemdtalige mensen

En je mensen met een grote bek

 

Je rondborstige en langgerekte mensen

Je modieuze en bewuste mensen

En je mensen die het allemaal niet kan schelen

 

Je lenige en slome mensen

Je zakelijk in pak gestoken mensen

En je bedelende mensen

 

Je reizende en flanerende mensen

Je mensen in strakke truitjes 

En je mensen met een pondje meer

Je nette en hardwerkende mensen

Je mensen die niets doen of net genoeg

En je goedlachse mensen

 

Je rugzak en rolkoffer mensen

En je mensen die een dagje doen

 

Je creatieve en studerende mensen

Je hetero, homo en alle andere mensen

Je mensen die de boel verbouwen en de straat

En je mensen die anderen bekakt noemen of burgerlijk of nog anders

 

Je mensen met tolerantie voor bijna alles 

Je klagende mensen

En je mensen die ruzie maken om niks en dan weer lachen 

 

Je shoppende mensen

Je mensen die honger hebben en geen huis

En je mensen met grote pupillen en een capuchon 

 

Je kroegen- en je huismus-mensen

Je starende en dronken mensen

En je mensen als een pauw

 

Je mensen met een glazen bol bij al het nieuws

En je politiek correcte mensen

Je zwijgende en luidruchtige mensen

En je azijn zeikende mensen

Je katten- en je hondenmensen

Je sportende mensen

En je mensen voor de tv

 

Je mensen die duiven voeren en anderen die ertegen zijn

Je mensen die graag in de zon zitten en anderen helemaal niet

Je chagrijnige mensen en zij die zich kleden met fantasie

 

Je spierballen en getatoeëerde mensen

Je mensen met een knipoog 

En je irritante mensen

 

Je kindermensen

Je eigenzinnige mensen

Je mensen uit alle windstreken 

En je on-Amsterdamse mensen of nog erger

 

Allemaal mensen

Met mijn hele hart

Amsterdam, eye love you!

Rembrandthuis

 .

Op vakantie in eigen stad: ook dat kan!

Gisteren overal geslenterd. In verschillende buurten van Amsterdam. Totdat het nogal ging regenen.

Ook het Rembrandthuis aangedaan, vlak bij het Waterlooplein. Ik was er een tijd niet geweest. Veel etsen en een rondgang door het huis van de Meester (toen hij nog in betere doen was), inclusief atelier. Plus een tijdelijke tentoonstelling: ‘Rembrandt & het leven’. Dit alles met informatieve audio. Zeker de moeite waard!

Al slenterend door Mokum kwam een gedichtje bij me op: ‘Amsterdam met al je mooie mensen’. Wellicht geïnspireerd door wat ik bij Rembrandt had gezien. Ook hij zag een levendige, bruisende en diverse stad om zich heen. Zeer uiteenlopend zijn de personages die figureren in zijn etsen en schilderijen. 

 

..........

Jan Steen expo in Leiden

 .

Gisteren naar de Jan Steen tentoonstelling geweest in De Lakenhal, Leiden. Heel boeiend. Een genot.

 

Jan Steen blijft toch de grappigste schilder die ik ken. Onmogelijk om niet te glimlachen als ik een schilderij van hem zie. Hoe doet hij dat? 

 

Ingrediënten: hilarische situaties, gezichtsuitdrukkingen, houding van personages, gebaren, contrasten, een lach en een traan, niet zelden tegelijk. Het belangrijkste is wellicht: het humeur van de kunstenaar zelf. Steen moet vaak een opgeruimd gemoed hebben gehad. 

 

Vooral de details zijn boeiend. Van veel schilderijen kun je uitsneden maken die op zich al het bekijken waard zijn. Taferelen binnen het grote tafereel. Het schilderij als beeldverhaal. Steen was een meesterverteller. (Begeleidend tekstje blijkt soms verhelderend.)

 

Humor en levendigheid: het handelsmerk van Jan Steen, met hemzelf vaak als onderdeel van de voorstelling, meestal ironisch, tot en met zelfspot. Ook familieleden zitten vaak in het complot. En – als we de begeleidende tekst mogen geloven – hebben de taferelen ook nog een ‘diepere betekenis’, een soort moraal van het verhaal, maar altijd luchtig, met een knipoog.

 

Kortom, kunst en humor: het kan samen. 

.......

Ik heb wat fotootjes gemaakt:

 

Axialisme: participeren in een nieuwe Spiltijd! Een manifest

 .

AXIALISME: PARTICIPEREN IN EEN NIEUWE SPILTIJD! Een manifest

(Een eerste poging) 

.

De wereld staat in brand. Op tal van plaatsen letterlijk. Er gebeurt van alles, zowel schokkend als sluipenderwijs: ontwikkelingen die veel overhoophalen, wereldwijd, met als meest in het oog springend fenomeen: klimaatverandering – zij vormt een existentiële dreiging. 

 

We zullen iets moeten doen, willen we dit alles niet lijdzaam over ons heen laten komen. En ja, we kúnnen iets doen! Bij wijze van opstand: waarvoor willen we gaan staan? Wat willen we hooghouden? En daar actie aan verbinden.

 

Daarvoor is het nodig voorbij het nieuws van de dag te reiken! 

 

Ontwikkelingen zoals klimaatverandering staan niet op zichzelf. Wat er gebeurt, zou ik in een bredere context willen zetten: de transformatie naar een toekomst die onherkenbaar anders zal zijn. En wij mensen zijn co-creator in dat proces, mits we dat willen. 

 

Vraag is: waarheen? Welke kant willen wij dat het opgaat?

 

Het transformatieproces waarin we ons bevinden, is niet zomaar een verandering, vergelijkbaar met veranderingen zoals die zich de afgelopen decennia hebben voltrokken. Zij is veel ingrijpender.

 

De Duitse filosoof Karl Jaspers gaf de naam ‘Spiltijd’ (‘Achsenzeit’) aan een eerdere periode van diepgaande veranderingen, tussen 800 en 200 vóór onze jaartelling. Het was een periode van grote vernieuwing, een overgangstijd waarin denkers en hervormers het menselijk bewustzijn transformeerden. Zij initieerden bewegingen die tal van beschavingen millennia lang hebben bepaald en gevoed: Confucianisme, Taoïsme, Zarathustra, Upanishaden, Boeddhisme, Joodse profeten, Griekse filosofen, om de belangrijkste te noemen. Een zeer divers gezelschap, met een lange, vruchtbare doorwerking, - ons aller erfenis.

 

Het lijkt er sterk op dat we ons opnieuw in zo’n periode van diepgaande veranderingen bevinden. Het is zeer de vraag of we nog uit de voeten kunnen met de filosofische, spirituele en religieuze stromingen die ooit zijn geboren in die eerste Spiltijd en daarna. Zal de transformatie die zich nu voltrekt niet ook noodzaken tot radicale vernieuwingen?

 

Mijn hypothese is dat dit inderdaad het geval is. Een ruimer bewustzijn is vereist om adequaat te kunnen antwoorden op de ontstane situatie. Oude antwoorden voldoen niet meer. Misschien dat we er nog iets mee kunnen, misschien ook niet. In ieder geval lijkt een forse herziening nodig. En tegelijkertijd een herbronnen en herijken. Plus het creëren van nieuwe opties. Met de beschaving van de hele mensheid als inspiratiebron, om een stap verder te zetten.

 

Waarin de meeste filosofie, religie en spiritualiteit tot nu toe in tekort geschoten, is het bevorderen van levenliefhebbend leven en denken. Dat moet anders. Met wat er nu aan het gebeuren is, is een onvoorwaardelijke trouw aan de aarde nodig en aan alle leven, en nog meer dan dat: bestaansliefde en de wil om te behouden wat we liefhebben. (Dit is mijns inziens een noodzakelijke voorwaarde om desastreuze, zelfvernietigende tendensen te keren, - niet voldoende, wel noodzakelijk.)

 

Bijkomend bezwaar: de vanouds overgeleverde mythen, rituelen en symbolen zijn ver van onze wereldbeleving en levensgevoel af komen te staan. Te ver om nog een veredelende, verheffende of transcenderende werking te hebben. Ontstaan in een volstrekt andere tijd en cultuur spreken zij niet meer tot onze verbeelding, tenzij door tal van ingewikkelde vertaalslagen. Dit schept vooral onderlinge vervreemding, in plaats van te verbinden.

 

Wat moet er allemaal gebeuren om trouw aan en liefde voor het leven op aarde te laten opbloeien? Wat voor ervaringen zouden we kunnen, of moeten, exploreren om er zin en betekenis aan te ontlenen? Is een andere taal nodig? Andere concepten? Anderen beelden of rituelen? In ieder geval hebben we nieuwe, betere verhalen nodig!

 

Filosofische, spirituele en ook artistieke vernieuwingen zijn altijd een antwoord geweest op veranderingen in de menselijke conditie. En vervolgens hebben die vernieuwingen weer ruimte gemaakt voor nieuwe ervaringen en praktijken. In een recursieve beweging.

 

Ook nu is de menselijke conditie aan het veranderen, diepgaand en wereldwijd. 

 

Enerzijds is er de klimaatverandering die nog maar net is begonnen. Zij zal zeer veel overhoophalen. Niet alleen weersomstandigheden zullen drastisch wijzigen; de kans is groot dat ook tal van cultureel-maatschappelijke structuren het zwaar te verduren krijgen, - als gevolg van verstoringen in voedselproductie, droogte en slinkende watervoorraden, bijvoorbeeld, het onleefbaar-worden van een habitat, massale migratie, politieke destabilisering, etc. Kortom: een existentiële dreiging zoals we die niet eerder hebben gekend.

 

Anderzijds is er de digitale revolutie die sinds enkele decennia bezig is onze omgang met elkaar, met informatie, met cultuur, etc., diepgaand te veranderen. En ook deze veranderingen voltrekken zich wereldwijd. Bovendien zetten zij een fors vraagteken bij wat wij altijd als uniek menselijk hebben gezien. Wie of wat is de mens nog? De digitale revolutie zou een bedreiging kunnen zijn voor een menswaardig bestaan. Zij biedt zeker ook ongekende mogelijkheden. In ieder geval noopt deze ontwikkeling tot een grondige revisie van wat het betekent om mens te zijn.

 

(Met het noemen van klimaatverandering en de digitale revolutie als de belangrijkste motoren van wereldwijde verandering, wil ik niet zeggen dat er niet nog veel meer speelt. Zeker. Denk aan de strijd tegen onrecht, onderdrukking en discriminatie, evenals het probleem van oprukkend nihilisme dat elk geloof in zin en waarden ondermijnt.)

 

Waar gaat dit heen? Onvoorspelbaar.

 

Waarheen willen wij dat het gaat? De wereld is geen stabiele toestand, altijd in wording. Voor een belangrijk deel is het aan onszelf om (mede) te bepalen in welke richting de wereld zal veranderen, vooral nu zoveel op het spel staat.

 

Vanwege het ingrijpende karakter zou ik de transformatie die nu gaande is, willen voorzien van de werktitel: Nieuwe Spiltijd. In het Engels: New Axial Age.

 

(En voor de taalliefhebbers onder ons: naast ‘axis’, Latijn voor ‘as’, ‘spil’, is er ook nog ‘axia’, Grieks voor ‘waarde’. Met het woord ‘axiaal’ kun je dus twee kanten op, - die mooi te combineren zijn! En de hele gedachte aan een ’nieuwe Spiltijd’ is ook nog eens een ‘axioma’: een (onbewezen) stelling, en in dit geval een stelling die aan de basis ligt van een heuristische hypothese, om nader te onderzoeken.) 

 

Om het niet bij een beschouwing alleen te laten, zou ik bij deze het Axialisme in het leven willen roepen, als verzamelnaam voor participatiemogelijkheden in dit grote avontuur. Plus een oproep aan iedereen die er zich door aangesproken voelt, om er met woord én daad invulling aan te geven: positief, dynamisch, onderzoekend, kritisch, opstandig, fantasievol, creatief, subversief, geestverruimend, toekomstgericht, hoopvol, avontuurlijk, uitproberend, experimenterend, speels, in een actief engagement met wat komen gaat, en er vorm aan gevend! En divers: de toekomst kan niet anders dan pluriform zijn.

 

Is een betere wereld mogelijk? Het is zeker dat we op weg zijn naar een andere. De vraag is welke. Niets ligt vast, alles ligt open, zeker nu er zoveel stagneert. Crisis biedt ook kansen, volop zelfs. Met de macht van de verbeelding kunnen we een uitweg creëren uit wat nu als een impasse zou kunnen voelen, of als doodlopende weg. 

 

Dus ja, laten we de verbeelding bevrijden uit fatalisme en inertie. Laten we utopisch denken weer inzetten als ruimte-en-mogelijkheden-scheppend vermogen. Hoop is een optie, opnieuw, en ditmaal een langgerekte, voorbij de korte adem! Ja, er is iets anders mogelijk, mits we ervoor gaan. 

 

Het wordt tijd voor een beter verhaal over wat zich nu aan het voltrekken is, een verhaal met een zich openende horizon, en een verhaal in meervoud! 

En om de hypothese tot het uiterste door te trekken: wanneer we erin slagen om de crises die zich nu voordoen om te zetten in een ruimer bewustzijn, met bijgaande verantwoordelijkheid, gedrag en creativiteit, dan zal er weer reden zijn om trots te zijn op onszelf, op de mensheid, in plaats van onszelf voornamelijk als probleem te ervaren. Mensentrots! Met als nieuwe, gezamenlijke en overstijgende identiteit: aardbewoner, samen met alle andere leven!

 

Welkom in de Nieuwe Spiltijd!

.

.

(Mocht je geïnteresseerd zijn in een vervolg, laat het me weten: driesboele@wxs.nl )

.

Spirituele supermarkt

.

We leven in een cultuur van het Vele. Er is van alles (te) veel: om te doen, te bekijken, te beluisteren, te lezen, te zien, mee te maken, te bezoeken, te beleven, etc. Niet bij te houden allemaal. Alles lijkt een En-En-En geworden. Vraagje: is dat erg?

 

Nieuwsgierigheid heeft het moeilijk in deze tijd, want het aanbod is onuitputtelijk én gemakkelijk voorhanden. Wie zich eraan overgeeft verdrinkt in onverzadigbaarheid. Hoe dit te voorkomen, en toch gezond nieuwsgierig te blijven? (Ook over deze vraag is waarschijnlijk een meervoud aan items te vinden op het internet. Of we vragen het ChatGPT.)

 

Wat betekent deze overvloed voor filosofie? En ook breder: wat betekent het Vele voor kunst, spiritualiteit en religie? – vanouds interesses die enige discipline vergen, en een mate van ‘ascese’, van oefening en concentratie, om erin door te dringen en het zich eigen te maken of er zich door te laten vormen. Is dat nog te doen? En zo ja, hoe dan te kiezen? Waaruit?

 

Aanbod te over in de spirituele supermarkt *), met elke dag nieuwe aanvoer en voor elk wat wils. Video’s, artikelen, korte filmpjes, interviews, toespraken, etc. Het internet als paradijs. En dan is er ook nog de wereld offline. Cursusje hier, workshopje daar, het liefst inclusief een life-changing event, en wel direct, of zo snel mogelijk. Belevenissen in de aanbieding. Etc. Geweldig, dit enorme aanbod, of is het een overdaad waarvan weinig tot niets beklijft?

 

En wat betekent het voor schrijven? Wat nog te verwachten van de lezer van een boek? Een vluchtige blik? De achterkaft en een tiental pagina’s, en dat is het? Waarom dan nog de rest van het boek schrijven? Veel pagina’s wit laten is misschien het beste. Of een korter boek, als extraatje. Twee voor de prijs van één. Of een bladerboek, met veel plaatjes. Zou ook kunnen. In ieder geval lijkt een boek uitlezen nauwelijks nog een optie. (Of is dat altijd al het geval geweest?) En er één schrijven? Voor wie?

 

.*) Onder ‘spirituele supermarkt’ versta ik alles wat is gerelateerd aan welzijn, geluk en zorg voor het zelf, inclusief filosofie, kunst, religie en spiritualiteit.