.
AXIALISME: PARTICIPEREN IN EEN NIEUWE SPILTIJD! Een manifest
(Een eerste poging)
.
De wereld staat in brand. Op tal van plaatsen letterlijk. Er gebeurt van alles, zowel schokkend als sluipenderwijs: ontwikkelingen die veel overhoophalen, wereldwijd, met als meest in het oog springend fenomeen: klimaatverandering – zij vormt een existentiële dreiging.
We zullen iets moeten doen, willen we dit alles niet lijdzaam over ons heen laten komen. En ja, we kúnnen iets doen! Bij wijze van opstand: waarvoor willen we gaan staan? Wat willen we hooghouden? En daar actie aan verbinden.
Daarvoor is het nodig voorbij het nieuws van de dag te reiken!
Ontwikkelingen zoals klimaatverandering staan niet op zichzelf. Wat er gebeurt, zou ik in een bredere context willen zetten: de transformatie naar een toekomst die onherkenbaar anders zal zijn. En wij mensen zijn co-creator in dat proces, mits we dat willen.
Vraag is: waarheen? Welke kant willen wij dat het opgaat?
Het transformatieproces waarin we ons bevinden, is niet zomaar een verandering, vergelijkbaar met veranderingen zoals die zich de afgelopen decennia hebben voltrokken. Zij is veel ingrijpender.
De Duitse filosoof Karl Jaspers gaf de naam ‘Spiltijd’ (‘Achsenzeit’) aan een eerdere periode van diepgaande veranderingen, tussen 800 en 200 vóór onze jaartelling. Het was een periode van grote vernieuwing, een overgangstijd waarin denkers en hervormers het menselijk bewustzijn transformeerden. Zij initieerden bewegingen die tal van beschavingen millennia lang hebben bepaald en gevoed: Confucianisme, Taoïsme, Zarathustra, Upanishaden, Boeddhisme, Joodse profeten, Griekse filosofen, om de belangrijkste te noemen. Een zeer divers gezelschap, met een lange, vruchtbare doorwerking, - ons aller erfenis.
Het lijkt er sterk op dat we ons opnieuw in zo’n periode van diepgaande veranderingen bevinden. Het is zeer de vraag of we nog uit de voeten kunnen met de filosofische, spirituele en religieuze stromingen die ooit zijn geboren in die eerste Spiltijd en daarna. Zal de transformatie die zich nu voltrekt niet ook noodzaken tot radicale vernieuwingen?
Mijn hypothese is dat dit inderdaad het geval is. Een ruimer bewustzijn is vereist om adequaat te kunnen antwoorden op de ontstane situatie. Oude antwoorden voldoen niet meer. Misschien dat we er nog iets mee kunnen, misschien ook niet. In ieder geval lijkt een forse herziening nodig. En tegelijkertijd een herbronnen en herijken. Plus het creëren van nieuwe opties. Met de beschaving van de hele mensheid als inspiratiebron, om een stap verder te zetten.
Waarin de meeste filosofie, religie en spiritualiteit tot nu toe in tekort geschoten, is het bevorderen van levenliefhebbend leven en denken. Dat moet anders. Met wat er nu aan het gebeuren is, is een onvoorwaardelijke trouw aan de aarde nodig en aan alle leven, en nog meer dan dat: bestaansliefde en de wil om te behouden wat we liefhebben. (Dit is mijns inziens een noodzakelijke voorwaarde om desastreuze, zelfvernietigende tendensen te keren, - niet voldoende, wel noodzakelijk.)
Bijkomend bezwaar: de vanouds overgeleverde mythen, rituelen en symbolen zijn ver van onze wereldbeleving en levensgevoel af komen te staan. Te ver om nog een veredelende, verheffende of transcenderende werking te hebben. Ontstaan in een volstrekt andere tijd en cultuur spreken zij niet meer tot onze verbeelding, tenzij door tal van ingewikkelde vertaalslagen. Dit schept vooral onderlinge vervreemding, in plaats van te verbinden.
Wat moet er allemaal gebeuren om trouw aan en liefde voor het leven op aarde te laten opbloeien? Wat voor ervaringen zouden we kunnen, of moeten, exploreren om er zin en betekenis aan te ontlenen? Is een andere taal nodig? Andere concepten? Anderen beelden of rituelen? In ieder geval hebben we nieuwe, betere verhalen nodig!
Filosofische, spirituele en ook artistieke vernieuwingen zijn altijd een antwoord geweest op veranderingen in de menselijke conditie. En vervolgens hebben die vernieuwingen weer ruimte gemaakt voor nieuwe ervaringen en praktijken. In een recursieve beweging.
Ook nu is de menselijke conditie aan het veranderen, diepgaand en wereldwijd.
Enerzijds is er de klimaatverandering die nog maar net is begonnen. Zij zal zeer veel overhoophalen. Niet alleen weersomstandigheden zullen drastisch wijzigen; de kans is groot dat ook tal van cultureel-maatschappelijke structuren het zwaar te verduren krijgen, - als gevolg van verstoringen in voedselproductie, droogte en slinkende watervoorraden, bijvoorbeeld, het onleefbaar-worden van een habitat, massale migratie, politieke destabilisering, etc. Kortom: een existentiële dreiging zoals we die niet eerder hebben gekend.
Anderzijds is er de digitale revolutie die sinds enkele decennia bezig is onze omgang met elkaar, met informatie, met cultuur, etc., diepgaand te veranderen. En ook deze veranderingen voltrekken zich wereldwijd. Bovendien zetten zij een fors vraagteken bij wat wij altijd als uniek menselijk hebben gezien. Wie of wat is de mens nog? De digitale revolutie zou een bedreiging kunnen zijn voor een menswaardig bestaan. Zij biedt zeker ook ongekende mogelijkheden. In ieder geval noopt deze ontwikkeling tot een grondige revisie van wat het betekent om mens te zijn.
(Met het noemen van klimaatverandering en de digitale revolutie als de belangrijkste motoren van wereldwijde verandering, wil ik niet zeggen dat er niet nog veel meer speelt. Zeker. Denk aan de strijd tegen onrecht, onderdrukking en discriminatie, evenals het probleem van oprukkend nihilisme dat elk geloof in zin en waarden ondermijnt.)
Waar gaat dit heen? Onvoorspelbaar.
Waarheen willen wij dat het gaat? De wereld is geen stabiele toestand, altijd in wording. Voor een belangrijk deel is het aan onszelf om (mede) te bepalen in welke richting de wereld zal veranderen, vooral nu zoveel op het spel staat.
Vanwege het ingrijpende karakter zou ik de transformatie die nu gaande is, willen voorzien van de werktitel: Nieuwe Spiltijd. In het Engels: New Axial Age.
(En voor de taalliefhebbers onder ons: naast ‘axis’, Latijn voor ‘as’, ‘spil’, is er ook nog ‘axia’, Grieks voor ‘waarde’. Met het woord ‘axiaal’ kun je dus twee kanten op, - die mooi te combineren zijn! En de hele gedachte aan een ’nieuwe Spiltijd’ is ook nog eens een ‘axioma’: een (onbewezen) stelling, en in dit geval een stelling die aan de basis ligt van een heuristische hypothese, om nader te onderzoeken.)
Om het niet bij een beschouwing alleen te laten, zou ik bij deze het Axialisme in het leven willen roepen, als verzamelnaam voor participatiemogelijkheden in dit grote avontuur. Plus een oproep aan iedereen die er zich door aangesproken voelt, om er met woord én daad invulling aan te geven: positief, dynamisch, onderzoekend, kritisch, opstandig, fantasievol, creatief, subversief, geestverruimend, toekomstgericht, hoopvol, avontuurlijk, uitproberend, experimenterend, speels, in een actief engagement met wat komen gaat, en er vorm aan gevend! En divers: de toekomst kan niet anders dan pluriform zijn.
Is een betere wereld mogelijk? Het is zeker dat we op weg zijn naar een andere. De vraag is welke. Niets ligt vast, alles ligt open, zeker nu er zoveel stagneert. Crisis biedt ook kansen, volop zelfs. Met de macht van de verbeelding kunnen we een uitweg creëren uit wat nu als een impasse zou kunnen voelen, of als doodlopende weg.
Dus ja, laten we de verbeelding bevrijden uit fatalisme en inertie. Laten we utopisch denken weer inzetten als ruimte-en-mogelijkheden-scheppend vermogen. Hoop is een optie, opnieuw, en ditmaal een langgerekte, voorbij de korte adem! Ja, er is iets anders mogelijk, mits we ervoor gaan.
Het wordt tijd voor een beter verhaal over wat zich nu aan het voltrekken is, een verhaal met een zich openende horizon, en een verhaal in meervoud!
En om de hypothese tot het uiterste door te trekken: wanneer we erin slagen om de crises die zich nu voordoen om te zetten in een ruimer bewustzijn, met bijgaande verantwoordelijkheid, gedrag en creativiteit, dan zal er weer reden zijn om trots te zijn op onszelf, op de mensheid, in plaats van onszelf voornamelijk als probleem te ervaren. Mensentrots! Met als nieuwe, gezamenlijke en overstijgende identiteit: aardbewoner, samen met alle andere leven!
Welkom in de Nieuwe Spiltijd!
.
.
(Mocht je geïnteresseerd zijn in een vervolg, laat het me weten: driesboele@wxs.nl )
.
