Het onbewuste als vraag

 .

Wat te verstaan onder ‘het onbewuste’?

Het blijkt een begrip met meerdere invullingen. *)

Aangezien ik niet precies kan zeggen wat ‘het onbewuste’ is, zou ik het voorlopig zo breed mogelijk willen onderzoeken.  

Laat ik aangeven wat voor mij de meest betekenisvolle invulling is.

 

Uitgangspunt: ik ga uit van geest-lichaam als een geheel. Ik zie geen reden om dat geheel uiteen te leggen in twee aparte delen. Ik ervaar mijzelf niet als een tweeheid, noch zie ik hoe beide delen op elkaar zouden kunnen inwerken als zij radicaal verschillend zouden zijn.

 

Algemeen gezegd vat ik ‘het onbewuste’ op als al datgene wat meedoet in mijn dagelijks functioneren zonder dat ik me er bewust van ben.

Wat komt dan in aanmerking?

 

Het kan iets betreffen dat nooit bewust is geweest (zoals het functioneren van tal van organen en lichaamsdelen).

Het kan iets betreffen dat soms wel bewust wordt, en vaak ook niet (zoals lustgevoelens).

Het kan iets betreffen dat wel bewust zou kunnen worden, maar tot nu toe ongedacht is gebleven (zoals allerlei aannames).

Het kan iets betreffen dat niet meer bewust is, of soms wel, maar meestal niet (zoals gewoontes en een groot deel van mijn herinneringen).

Het kan iets betreffen waarvan ik mij bewust kan worden in de vorm van dromen.

Het kan potentieel betreffen dat ik tot nu toe niet heb aangesproken of geactualiseerd.

Het kan iets betreffen dat niet meer bewust is, want verdrongen (zoals onderdrukte verlangens, pijnlijke of onverwerkte ervaringen).

Het kan de bron betreffen van invallen, verrassende ingevingen en creatieve impulsen, zonder dat ik een idee heb waar ze vandaan komen of hoe ze ontstaan. Hetzelfde geldt voor intuïtie en inzichten.

Het kan gemoedstoestanden en stemmingen betreffen die vaak onbewust blijven en die soms mij bewust worden, als gevoelens van vertrouwen en genegenheid, bijvoorbeeld.

Het kan het gewaarzijn betreffen waarmee ik mij bewust ben van het een en ander en er aandacht aan geef. Meestal ben ik mij van dit gewaarzijn niet bewust.

 

Misschien valt er nog meer te noemen. Dit is waar ik nu aan denk bij ‘het onbewuste’, uitgaande van bovengenoemde omschrijving, namelijk: al datgene wat meedoet in mijn dagelijks functioneren zonder dat ik me er bewust van ben.

 

Het geheel dat ik ben is dus een complex gebeuren dat slechts voor een (klein) deel bewust is, en dat onbewust uit tal van aspecten, facetten en dimensies bestaat.

 

Eigenlijk vreemd dat we doorgaans zo weinig aandacht besteden aan het onbewuste, ook in onze zelfopvatting, als antwoord op de vraag wie en wat ik ben. En het wordt nog vreemder wanneer we onze zelfopvatting laten samenvallen met alleen datgene waarvan we ons bewust zijn, - terwijl dat slechts een (klein) deel is van heel ons functioneren als geest-lichaam. (En hetzelfde vraagteken kan gezet worden bij hoe wij al het niet-menselijke menen te kennen.)

 

De vraag is vervolgens: als al het bovengenoemde gerekend kan worden tot ‘het onbewuste’, wat ervan dan aandacht te geven en te onderzoeken? En: hoe? En ook: waartoe?

 

....

 

*) Met name sinds de 19^de eeuw heeft een aantal denkers zich over ‘het onbewuste’ gebogen, met elk een andere opvatting. Te denken valt aan filosofen als Schelling en Schopenhauer, en natuurlijk in de psychoanalyse: Freud, Jung en Lacan.