Waarom het bestaan van God willen bewijzen? Vanwaar die behoefte?

 

Laat ik beginnen met een boude stellingname: Willen bewijzen dat God bestaat is zoiets als willen bewijzen dat Harry Potter echt bestaat. Of Odysseus. En daarmee wil ik niets afdoen aan wat God voor iemand die Hem dient of eert kan betekenen, integendeel.

 

Dat geloof in God een zielverheffende en zingevende werking kan hebben, geloof ik zonder meer. Maar dat betekent nog niet dat Hij echt, daadwerkelijk, ja feitelijk bestaat. Het zegt alleen maar dat geloof in God een zielverheffende en zingevende werking heeft. 

 

Ook Harry Potter heeft veel in mij teweeggebracht. In mijn verbeelding hebben de verhalen hun werking gehad. En ja, de Harry Potter-serie, zowel in boekvorm als ook de films, is een van mijn favorieten. Toch, ik heb niet de neiging om zijn bestaan te gaan bewijzen, noch zal ik op zoek gaan naar Zweinstein. In mijn verbeelding, misschien, maar niet daarbuiten.

 

Idem dito wat betreft God. 

 

Okay, ik wil best aannemen dat ‘God’ voor (veel) méér staat dan ‘Harry Potter’ of ‘Odysseus’. Prima om ‘God’ uit te breiden naar alles wat er te wensen of te vrezen valt, en dat in ideale vorm. Uitstekend. Maar verandert dat iets aan de werking ervan in de menselijke verbeelding?

 

Hoe God op te vatten, zoals Hij figureert in tal van godsdiensten? Het valt immers niet te ontkennen dat God, of goden, wereldwijd een belangrijke rol spelen, en dat sinds mensenheugenis. Wie of wat is dan ‘God’?

 

Mijn suggestie zou zijn om God op te vatten als een symbool. Als symbool bestaat Hij, voor mensen, en meer niet. De vraag wordt dan: waarvoor staat God symbool? Wat wordt gesymboliseerd in God?

 

Op deze vraag zijn meerdere antwoorden te geven. Het bestaansmysterie. De zin van het leven. Liefde in ultieme vorm. Rechtvaardigheid in ideale vorm. De eerste oorzaak van alles. Etc.

 

Als mens kunnen we God opladen met al onze existentieel relevante vragen, behoeften en verlangens, en Hem daarop het antwoord laten zijn. Maar wat zegt dat meer dan dat wij mensen met die vragen, behoeften en verlangens leven, en graag zouden willen dat ze geadresseerd worden? 

 

Dat de vragen, behoeften en verlangens reëel zijn voor de persoon in kwestie, lijdt wat mij betreft geen twijfel. Vraag is: wat maakt God, of goden, hierop het antwoord?

 

Het lijkt er sterk op dat God als antwoord een symbolische omkering is - oftewel: de vraag omgeduid tot antwoord. (Wat is de eerste oorzaak? Nou, de eerste oorzaak, en die noemen we ‘God’. Wat is volmaakte liefde? Nou, volmaakte liefde, en we noemen haar 'God'. Enzovoort.) Zoals ook romanfiguren of filmkarakters de verpersoonlijking kunnen zijn van een verlangen of een angst. In verbeelding is alles mogelijk.

 

Geloven in God als een realiteit is vergeten dat wij mensen zelf de scheppers van God zijn, in onze verbeelding, als antwoord op vragen, behoeften en verlangens die ons mensen bezighouden.

 

Is het heiligschennis om God terug te brengen naar een symbool? Waarom zou dat? Het vergroot eerder mijn bewondering voor de verbeeldingskracht waarmee wij mensen begiftigd zijn en wat die kracht vermag, met name wanneer we erin gaan geloven! En het doet niets af aan de existentiële relevantie van de vragen, behoeften en verlangens die in God, of goden, worden gesymboliseerd.

 

Waartoe dan willen bewijzen dat God ook daadwerkelijk bestaat? Welke behoefte spreekt uit deze poging? De behoefte aan macht? Aan gelijk willen hebben? (Mij ontgaat de redelijkheid van die behoefte.)

 

Is het niet opmerkelijk dat kunst zingevend kan zijn voor sommigen, zoals godsdienst dat is voor anderen? Idem dito wat betreft filosofie opgevat als wijsbegeerte, sport, of een andere liefde. Wat zegt het over zingeving dat zij zulke verschillende gestalten kan aannemen? De eerste zit kennelijk niet vast aan de laatste. De inhoud zit niet vastgeklonken aan de vorm. Wat zegt dat over het geloof in God?

 

En dan kom ik nogmaals terug op de bewijsdrang: zo min als ik vind dat iedereen fan zou moeten zijn van Harry Potter, zo min zal iemand mij ervan kunnen overtuigen dat geloof in God de enige optie is als antwoord op de vragen, behoeften en verlangens die de mijne zijn en die ik deel met vele anderen. Wat betreft antwoord zijn er ook andere opties. Sommige ervan passen mij, andere niet.

 

Is het niet vervelend, ja ronduit ergerlijk, dat iemand je wil overtuigen van de juistheid van eigen levensbeschouwelijke voorkeur of smaakoordeel? - ja erger nog, als enig juiste...

Door te focussen op vragen, behoeften en verlangens die we als mensen delen is het mogelijk om de verschillende opties te vergelijken en in elkaar te vertalen, - in plaats van uit te zijn op exclusiviteit en gelijk-krijgen. 

 

Ten slotte, God zien als een symbolische grootheid en meer niet: maakt dat geloof erin onmogelijk? Waarom? Ik weet heel goed dat Harry Potter, of welke romanfiguur ook, niet echt bestaat, maar dat is nog geen reden om mij niet te laten meevoeren met het verhaal. Idem dito met sport: hoe belangrijk is het dat een bal tussen drie palen komt? Nuchter bezien zullen zelfs de meest fanatieke voetballiefhebbers toegeven dat het niet meer is dan een spel. Toch blijven de emoties hoog oplopen. Waarom zou geloof in God dan onmogelijk worden wanneer we inzien dat God een symbool is, en meer niet? Met geloof erin komt het effect. 

 

Mijn vraag aan degenen die zo nodig het bestaan van God moeten bewijzen, zou zijn: vanwaar die behoefte? Waarom geen genoegen nemen met het geloof in God en de werking daarvan? Is het geloof zelf onvoldoende?